**Gizakia eta estuarioa** ::HAB 
 <div style="text-align: justify;">
Duela milaka urte, kostaldeko lerroa 10 eta 15 kilometro artean itsasorantz urrunduta zegoenean, Deba ibaiak gaur egungoa baino askoz estuario zabalagoa sortzen zuen. Marismetako ingurune hura biziz betetako paisaia zen, gaur egun latitude iparralderagoetan bizi diren hegaztiek maiz bisitatua. Gure arbasoak hara joaten ziren hegazti horiek ehizatzera eta haien haragia, lumak eta hezurrak baliatzera. Estuarioak arrantzarako eta itsaski-bilketarako aukera bikainak eskaintzen zituen: ur azaleko kanalen artean oinez ibili zitekeen, ontzi txiki eta xumeak erabili, arpoiak jaurti edo tranpak jarri leku zingiratsuetan. Ihiak eta antzeko landareek ezkutuan mugitzeko aukera ematen zuten, eta, gainera, etxolen estalkiak, otarrak eta eguneroko bestelako objektuak egiteko balio zuten. Urtiagako kobazuloan aurkitutako 10.000 urte inguruko milaka lapa eta maskorrek garai hartako itsaski-bilketaren garrantzia erakusten dute.
Elikatzeko leku izateaz gain, estuarioa praktika sinboliko eta kulturalen sorleku ere izan zen. Maskor asko zulatutakoak agertu dira, seguruenik apaingarri modura erabiltzeko, eta horrek erakusten du gure arbasoek oso goizetik zutela gorputza apaintzeko interesa. Maskorren tipologiak ere iradokitzen du badirela beste lurralde batzuekin izandako harreman arrastoak, tarteka Mediterraneotik etorritako espezieak ere agertzen baitira. Era berean, hegaztien arrastoek ustiapen anitza agerian uzten dute: elikagai izateaz gain, haien hezur luze eta finak orratzak, tutuak edo txirulak egiteko erabiltzen ziren, Isturitz eta Harregin aurkitutako piezek erakusten dutenez. Horrek guztiak argi uzten du Debako antzinako estuarioa funtsezko gunea izan zela gure arbasoek ingurunearekin zuten harremana eta haien bizimodu gero eta konplexuagoak ulertzeko.
</div>
