**Balea** ::ballena 
 <div style="text-align: justify;">
Labatai izenez ezagutzen den tokia, Debako hiribilduko antzinako ateetako baten ondoan kokatua, jarduera bale-ehiztariaren funtsezko gunea izan zen mendeetan zehar. Izena bera —“labea” eta “atea”— iraganean hemen baleen koipea urtzen zela gogorarazten du. Toki hartan, itsasgora iristen zen uretan, portura ekarritako baleak zatitu egiten ziren eta handik koprezko eltze erraldoietan egositako koipea saind (olioa) bihurtzen zen, argiztapen ona eman eta ia ke edo usainik sortzen ez zuen material preziatua.
Bale-ehiza Debaren eta inguruko herrien ekonomia- eta gizarte-bilakaeran erabakigarria izan zen. Santa Catalinako atalayatik emandako abisua jasotzean, chalupak portutik ateratzen ziren euskal balearen bila, eta herritarrak kostaldeko harkaitzetatik ikusle eta animatzaile bihurtzen ziren. Lehen zauritzaileak sari berezia jasotzen zuen, eta balea portura eramaten zenean haren atal guztiak baliatzen ziren: koipeak argi-olioa ematen zuen; haragia gazitu eta Frantziara esportatzen zen; hizkia (mingaina) nobleziari eta elizari eskaintzen zitzaion; eta barbak zein hezurrak altzariak, dekorazio-piezak edo eraikuntzarako elementuak egiteko erabiltzen ziren.
XV. mendetik aurrera, Kantauriko baleak desagertzen hasi zirenez, Debako arrantzaleek gero eta urrunago jo behar izan zuten: Asturias, Galizia, Islandia, eta azkenean, Ternua eta Labrador. Deba bale-olioaren merkataritzarako portu garrantzitsu bihurtu zen, bai bertako espedizioetatik zetorrena jasotzeko, bai beste portu gipuzkoar batzuetatik heltzen zenerako. Hemendik eta hurbileko Alzolako portutik ateratzen ziren produktuak Arabarako eta Meseta Gaztelarrarako bidean, Deba euskal itsas jardueraren funtsezko nodo bihurtuz.
</div>
