**Gizakia eta itsasoa** ::HAB 
 <div style="text-align: justify;">
Duela 20.000 urte inguru, itsasoa Debako kobazuloetatik 10 bat kilometrora zegoen, baina gure arbasoek ondo zekiten bidaia luze horrek merezi zuela. Kostaldean kanpalekuak antolatzen zituzten itsas baliabide ugariak biltzeko, ondoren barrualdera eramateko. Praileaitz I-en aurkitutako Littorina obtusata molusku txikiek adierazten dute algak jaten edo erabiltzen zituztela, eta haitzuloetan ere lapak, karrakelak, lanpernak, muskuiluak, ostrak, itsas trikuak eta karramarroak aurkitu dira, itsaski-bilketa jarduera nagusietako bat zela erakutsiz. Arrantzak ere historiaurrean du jatorria: Homo sapiensek hezurrezko amu zehatzak eta urrutitik botatzeko moduko arpoi zorrotzak egiten zituzten. Urtiaga, Aizkiltxo, Praileaitz I eta Ermittiako aztarnategietan izokinaren, bakailaoaren, arrain zapalen eta amuarrainen aztarnak topatu dira, itsas ingurunea oso ondo ezagutzen zutela frogatuz.
Itsasoak, ordea, ez zien soilik elikadura eskaintzen; aukerak ere sortzen zituen. Zetazeoen hondartzeak garrantzi handiko gertaerak izango ziren, eman zitzaketen haragi, gantz, azal eta hezur kopuruagatik eta, beharbada, giza talde desberdinen arteko harremanak sendotzeko une paregabea zirelako. Urtiagan eta Ermittian baleen hezurrez egindako arpoi eta azagaiak berreskuratu dira, kostaldetik urrun egon arren animalia horien balioa nabarmenduz. Santimamiñen aurkitutako zetazeo baten lehen ornoa eta barrualdean topatutako hezur landuak adierazten dute hezur haiek oso estimatuak zirela eta komunikazio-sare zabalak existitzen zirela. Hori guztia ikusita, argi dago Debako inguruko Historiaurrean gizakia eta itsasoa lotzen zituen harremana estua, etengabea eta biziraupenerako funtsezkoa izan zela.
</div>
