**Deba Hiribildua** ::municipios 
 <div style="text-align: justify;">
Debaren historia estu lotuta dago Itziarko Montreal izeneko antzinako hiribilduarekin, udalerritik kilometro gutxira kokatutakoarekin. XIII. mendearen amaieran, bizilagunek kostaldera jaisteko eskaera egin zioten Koroari, itsas baliabideak aprobetxatzeko, bereziki arrantza eta bale-ehiza. Horrela sortu zen Deba berria, 1343an karta puebla jaso zuena eta ibaiko estuarioaren dunetan finkatuta geratu zena, bost atariko hesi babesle batek inguraturik.
Ate hauek funtsezko lotura-guneak ziren Erdi Aroko herriarentzat: Iturkaldeko Portala, iturri publikora eta Itziarrerako bidera zihoana; Pasaiako Portala, ibaiaren beste aldera pasatzeko erabiltzen zen ontziralekura zuzentzen zuena; Arenaleko Portala, herri-batzarrak biltzen ziren eremu zabalera iristeko; Erregearen Portala, Camino Real-aren sarrera nagusia; eta Azpiegiturako Portala (Astillero), ontziolara eta baleen koipea urtzen zen Labatai zonara sartzeko atea. Herrigunea hiru kale nagusiren inguruan antolatzen zen —Iturkalde, Erdikokalea eta Okerkale— eta hainbat kale estuk osatzen zuten eguneroko mugimendua.
Udaletxea, Ignacio de Iberok 1747an diseinatua, Debako eraikin esanguratsuenetako bat bihurtu da. Bere fatxada barroko xumeak eta bertan ageri diren hiru armarriek —Erregearenak, Gipuzkoakoak eta Debakoak— herriaren garrantzia erakusten dute. Gainera, portiko azpian gordetzen ziren antzina Olciden eta Irarrazabal bezalako leinu garrantzitsuen armerriak, Debaren historia familiak, bideak eta itsasoarekiko harremanak uztartzen dituen lekukotza bihurtuz.
</div>


