**Zezenak** ::toro 
 <div style="text-align: justify;">
Debak harreman milenarioa du zezenarekin, Erdi Aroko dokumentuetan eta tokiko aztarna paleolitikoetan ikus daitekeenez, non behi-haragiaren arrastoak eta irudiak agertzen diren. Idazki zaharrenek adierazten dute jada 1160. urtean zezen-festak antolatzen zirela, eta 1601eko udal-kontuetan San Roke egunerako zezen bat erosteko ordaindu zela jasotzen da. Gainera, Juan Venancio Araquistain idazleak jasotako kondairek erakusten dute XV. mendean Deban jada zezenak korritzen zirela, tradizio herrikoi sendo baten adierazgarri.
Aficio horren jatorria Debako mendietan aurki daiteke, non antzina-antzinatik bizi baitzen betizua, Euskal Herriko zezen gorri basa, txikia baina oso adoretsua. Berarekin hasi ziren lehen capeak eta lehen ganadutegiak, eta gaur egun ere ezagunak dira Lastur, Zelaizu, Lizarran edo Saka bezalako ganadutegiak. Debak zezenen hazkuntzan izan duen tradizioak nazioarteko adibideak ere utzi ditu: 1772an debarra bat Buenos Airesko Plaza Nagusian toreatu zuen, eta 1843an beste batek Iruñeko Gazteluko Plazan hil zen azken zezenari eman zion heriotza.
Bestalde, entzierroa ere Debako tradizio sakon bat da. Jatorri zehatza ezezaguna bada ere, badirudi Nafarroatik zekarren zezenen garraioarekin lotuta dagoela. Gutxienez XIX. mendearen amaieratik ospatzen dira, eta gaur egun Deba da arratsaldeko zezenketan erabiliko diren zezen berberak entzierroan korritzen dituzten Euskadiko udalerri bakarra. Osio auzotik plazara arteko 450 metroko ibilbidea laburra baina bizia da, eta musika tradizionalarekin eta betiko “Dira, dira” dianarekin lagunduta egiten da.
</div>
